250 lat polskiej fantastyki: Kanon literacki w rękach czytelników

W historii rodzimej literatury niewiele gatunków może poszczycić się tak głęboką, a zarazem dynamiczną tradycją jak fantastyka naukowa. Dokładnie ćwierć wieku po symbolicznym przełomie tysiącleci, polscy czytelnicy stają przed unikalną szansą uporządkowania i podsumowania dorobku, którego korzenie sięgają oświecenia. Polska Fundacja Fantastyki Naukowej oficjalnie ogłosiła wyniki pierwszego etapu ogólnokrajowego plebiscytu jubileuszowego, inaugurując tym samym ostateczną batalię o miano najważniejszych dzieł w historii polskiego science fiction.

Impulsem do zorganizowania tej bezprecedensowej inicjatywy stała się monumentalna rocznica. 15 marca 1776 roku na rynku wydawniczym pojawiły się „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” autorstwa biskupa warmińskiego Ignacego Krasickiego. Choć utwór ten powszechnie definiowany jest jako pierwsza nowoczesna powieść polska, to zawarty w jej trzeciej księdze opis utopijnej wyspy Nipu oraz satyryczno-filozoficzny wydźwięk całości pozwalają literaturoznawcom widzieć w niej także kamień węgielny pod budowę gmachu polskiej fantastyki. Trwający obecnie rok 2026 przynosi nam zatem dumne 250-lecie tej tradycji.

Od Krasickiego do Dukaja: Ewolucja myśli spekulatywnej

Celem plebiscytu podjętego przez Fundację nie jest wyłącznie stworzenie suchego rankingu popularności, lecz nade wszystko próba krytycznego spojrzenia na ewolucję gatunku oczami współczesnych odbiorców. Polska fantastyka nigdy nie była bowiem wyłącznie eskapistyczną rozrywką. Przeciwnie – od zarania stanowiła elitarną przestrzeń głębokiej analizy socjologicznej, eksperymentu lingwistycznego oraz odważnych hipotez naukowych.

Przechodząc od pionierskich i niezwykle wizjonerskich koncepcji księżycowych Jerzego Żuławskiego z początku XX wieku, przez absolutny, filozoficzny i antropologiczny uniwersalizm twórczości Stanisława Lema, aż po mroczne, przenikliwe diagnozy społeczno-polityczne Janusza A. Zajdla, polscy twórcy wykształcili unikalny kod kulturowy. Współcześnie tradycję tę z ogromnym sukcesem kontynuuje Jacek Dukaj ze swoimi misternymi, rygorystycznymi intelektualnie konstrukcjami. Głosy oddawane w plebiscycie to de facto próba zdefiniowania naszego narodowego kanonu futurologicznego.

Pierwszy etap plebiscytu, realizowany w formule otwartego zgłaszania propozycji za pośrednictwem formularza internetowego, trwał od 15 marca do 15 maja 2026 roku. Każdy z uczestników miał prawo wytypować trzy polskie powieści science fiction. Skala odzewu przerosła oczekiwania organizatorów. Po weryfikacji formalnej i gatunkowej, spośród 128 prawidłowo zgłoszonych tytułów, wyłoniono finałową listę 25 dzieł, które uzyskały najwyższe uznanie w oczach czytelników.

Analiza statystyczna nominacji: Dominacja mistrzów i niespodzianki

Zestawienie dwudziestu pięciu najwyżej ocenionych utworów rzuca światło na strukturę czytelniczych upodobań w Polsce. Bezapelacyjnym triumfatorem pierwszego etapu okazał się Janusz A. Zajdel, którego kultowa powieść socjologiczna „Limes Inferior” zdobyła aż 15,56% wszystkich głosów, wyprzedzając najpopularniejsze dzieło Stanisława Lema – „Solaris” (13,84%). Pokazuje to, jak niezwykle żywe i aktualne pozostają w polskim społeczeństwie antyutopijne rozważania nad strukturą władzy, kontroli społecznej i ekonomicznego zniewolenia. Kolejne miejsce na podium zajął „Niezwyciężony” Lema (9,04%), a tuż za nim uplasował się monumentalny „Lód” Jacka Dukaja (7,21%). Pierwszą piątkę zamyka kolejna dystopia Zajdla – „Paradyzja” (5,49%).

Warto zauważyć, że to Stanisław Lem absolutnie zdominował listę pod względem liczby wprowadzonych do finału tytułów. W finałowej dwudziestce piątce znalazło się aż 11 dzieł krakowskiego mistrza – od klasycznych narracji, przez satyryczne i filozoficzne „Cyberiada i Bajki Robotów” oraz „Dzienniki gwiazdowe”, aż po trudniejsze, późniejsze eseistyczne powieści, takie jak „Fiasko” czy „Golem XIV”. Silną i ugruntowaną pozycję w zestawieniu ma również Jacek Dukaj (4 nominowane utwory, w tym „Perfekcyjna niedoskonałość”, „Czarne Oceany” oraz „Katedra”). Obecność takich dzieł jak historyczna „Trylogia Księżycowa” Jerzego Żuławskiego czy legendarny, głęboko filozoficzny „Robot” Adama Wiśniewskiego-Snerga dowodzi, że polski czytelnik doskonale pamięta o fundamentach, na których opiera się współczesny gatunek.

Co niezwykle budujące, na liście obok nieżyjących już klasyków i autorów średniego pokolenia pojawili się twórcy reprezentujący XXI-wieczną literaturę spekulatywną. Doskonałym tego przykładem jest obecność wymagającego hard science fiction „Lagrange. Listy z Ziemi” Istvana Vizvary’ego, cyberpunkowego cyklu „Gamedec” Marcina Przybyłka czy wielokrotnie nagradzanego „Kameleona” Rafała Kosika. Świadczy to o nieprzerwanej ciągłości pokoleniowej oraz niesłabnącej żywotności polskiej fantastyki.

Drugi etap: Czas na ostateczne rozstrzygnięcie

Wraz z publikacją finałowej listy, 15 czerwca 2026 roku, wystartował drugi – i zarazem ostateczny – etap plebiscytu. Potrwa on równe dwa miesiące, kończąc się 15 sierpnia 2026 roku. Zasady uległy modyfikacji: tym razem miłośnicy literatury mogą oddać swoje głosy wyłącznie na trzy konkretne pozycje spośród 25 zakwalifikowanych tytułów. To właśnie ten etap wyłoni ścisłą, „złotą dziesiątkę” – kanoniczny zbiór dzieł stanowiących wizytówkę polskiego intelektu i wyobraźni. Oficjalne ogłoszenie wyników i prezentacja dziesięciu najważniejszych polskich powieści science fiction nastąpi 12 września 2026 roku. Data ta jest nieprzypadkowa – to dzień urodzin Stanisława Lema, a sama ceremonia uświetni prestiżowy VI Kongres Futurologiczny.

Inicjatywa Polskiej Fundacji Fantastyki Naukowej spotkała się z szerokim wsparciem kluczowych instytucji kultury oraz mediów. Oficjalnymi partnerami wydarzenia są Krakowskie Biuro Festiwalowe (operator programu Kraków Miasto Literatury UNESCO) oraz najstarszy i najbardziej zasłużony w kraju miesięcznik literacki „Nowa Fantastyka”. Projekt medialnie wspierają również czołowe kanały publicystyczne i opiniotwórcze poświęcone kulturze i literaturze: „Otwarte Komiksy”, „Piotr Gociek Zaprasza” oraz „Się Zobaczy”.

Organizatorzy serdecznie zapraszają wszystkich czytelników do współtworzenia historii i oddania głosu. Formularz głosowania oraz pełny regulamin plebiscytu dostępne są na stronie internetowej Organizatora: pffn.org.pl/250-fantastyka-pl/.

Pełna lista 25 utworów zakwalifikowanych do II etapu (wraz z wynikami z I etapu):

• „Limes Inferior”, Janusz A. Zajdel – 15,56% – więcej o książce
• „Solaris”, Stanisław Lem – 13,84% – więcej o książce
• „Niezwyciężony”, Stanisław Lem – 9,04% – więcej o książce
• „Lód”, Jacek Dukaj – 7,21% – więcej o książce
• „Paradyzja”, Janusz A. Zajdel – 5,49%  – więcej o książce
• „Cyberiada i Bajki Robotów”, Stanisław Lem – 3,32%  – więcej o książce
• „Robot”, Adam Wiśniewski-Snerg – 3,20%  – więcej o książce
• „Perfekcyjna niedoskonałość”, Jacek Dukaj – 2,97%  – więcej o książce
• „Powrót z gwiazd”, Stanisław Lem – 2,40%  – więcej o książce
• „Trylogia Księżycowa”, Jerzy Żuławski – 2,40%  – więcej o książce
• „Dzienniki gwiazdowe”, Stanisław Lem – 2,29%  – więcej o książce
• „Kongres Futurologiczny”, Stanisław Lem – 1,95%  – więcej o książce
• „Fiasko”, Stanisław Lem – 1,83%  – więcej o książce
• „Cylinder van Troffa”, Janusz A. Zajdel – 1,60%  – więcej o książce
• „Eden”, Stanisław Lem – 1,37%  – więcej o książce
• „Głos Pana”, Stanisław Lem – 1,37%  – więcej o książkach
• „Opowieści o pilocie Pirxie”, Stanisław Lem – 1,26%  – więcej o książce
• „Golem XIV”, Stanisław Lem – 1,14%  – więcej o książce
• „Lagrange. Listy z Ziemi”, Istvan Vizvary – 1,14%  – więcej o książce
• „Głowa Kasandry”, Marek Baraniecki – 1,03%  – więcej o książce
• „Gamedec”, Marcin Przybyłek – 1,03%  – więcej o książce
• „Czarne Oceany”, Jacek Dukaj – 0,80%  – więcej o książce
• „Apostezjon”, Edmund Wnuk-Lipiński – 0,69%  – więcej o książce
• „Kameleon”, Rafał Kosik – 0,69%  – więcej o książce
• „Katedra”, Jacek Dukaj – 0,57%  – więcej o książce

źródło: Polska Fundacja Fantastyki Naukowej

Więcej o książkach:

 „Limes Inferior” – Janusz A. Zajdel

Pierwsze wydanie: 1982

Opis: W absurdalnym, sztucznie wykreowanym świecie Argolandu, nic nie jest tym, czym się na pierwszy rzut oka wydaje. Drobny kombinator dzięki sprytowi i inteligencji odkrywa prawdę o pozornie idealnym porządku społeczno-ekonomicznym.

Sztandarowa powieść Janusza A. Zajdla, twórcy nurtu fantastyki socjologicznej w Polsce. Główny bohater, Adi Cherryson, alias Sneer, wzorowany jest na postaci kolegi po piórze, Adamie Wiśniewskim-Snergu. Stanisław Lem uznał „Limes inferior” za najoryginalniejszą polską powieść SF, jaką czytał.

„Solaris” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1961

Opis: Książki Stanisława Lema zostały przetłumaczone na 52 języki i wydane na świecie w łącznym nakładzie przekraczającym 40 milionów egzemplarzy. Seria Kanon Lema obejmuje tytuły uznawane za jego najważniejsze dzieła.

„Solaris” jest najsłynniejszą spośród powieści Lema, doczekała się niezliczonej ilości omówień w wielu krajach i językach, należy – jak może żadne inne dzieło literatury polskiej – do ścisłego kanonu swego gatunku: powieści o kontakcie z kosmitami, co oznacza, że żadne kompendium omawiające dzieje światowej fantastyki nie może jej pominąć i zlekceważyć. Dlaczego ona właśnie? Może dlatego, iż udało się tutaj nie tylko stworzyć najoryginalniejszą wizję Innego, jaką zna światowa science fiction, ale też najciekawiej, w sposób najbardziej emocjonujący, przedstawić dramat poznania i jego uwikłanie w literaturę, w nieodłączne dla ludzkiej kultury snucie opowieści.

„Powieść ukazuje niezdolność rozumu ludzkiego do osiągnięcia ostatecznego poziomu wiedzy; i być może podsuwa myśl, że w najlepszym wypadku nasz rozum zdoła zrozumieć sam siebie – ale nic ponadto”
Ursula K. Le Guin

„’Solaris’ opisuje doświadczenie transgresji: z porządku ludzkiego ku nieludzkiemu. Oznacza to operowanie wciąż na granicy światów, pomiędzy tym, co oswojone i zrozumiałe, a tym, co obce i niepojęte – przy czym otchłań obcości otwiera się zarówno w kosmosie, wśród jego dziwów, jak w samej istocie człowieka”
Jerzy Jarzębski

„’Solaris’, osobliwa rzecz, szanuję bardziej, niż lubię…”
Stanisław Lem

„Niezwyciężony” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1964

Opis: Jedna z najsłynniejszych i najbardziej lubianych powieści Stanisława Lema. Najdoskonalsza realizacja gatunku space opera w polskiej fantastyce. Powieść „Niezwyciężony” zajmuje szczególne miejsce w dorobku Stanisława Lema. Z kilku powodów. Przede wszystkim jest to batalistyczna space opera – opowieść o starciu ludzi z powstałą samorzutnie na odległej planecie populacją mikroautomatów niszczących wszelkie myślenie. Lem jako pisarz wielokrotnie opisywał kosmos i perypetie międzygalaktycznych podróżników, rzadko jednak czynił to tak jak w tej powieści doprowadzając do otwartego konfliktu zbrojnego. Fabuła Niezwyciężonego to wymarzony i niemal gotowy scenariusz wielkiego batalistycznego filmu. Stanisław Lem nie byłby jednak sobą, gdyby w dynamiczną akcję książki, pełną wybuchów i rozbłysków, nie wplótł ważnych pytań o naturę tego, z czym zmaga się załoga statku kosmicznego. Mechaniczne urządzenia – także te stworzone przez człowieka – nastawione są w Niezwyciężonym na odruchową walkę aż do samozatraty. To do istoty myślącej należy zrozumieć obcość i wyzwolić się z fatalizmu zniszczenia.

„Lód” – Jacek Dukaj

Pierwsze wydanie: 2007

Opis: Długo oczekiwana powieść najlepszego polskiego pisarza S-F.

Akcja najnowszej powieści Jacka Dukaja toczy się w alternatywnej rzeczywistości, gdzie I wojna światowa nigdy nie wybuchła, jest rok 1924, a Królestwo Polskie wciąż zamrożone jest pod władzą cara i w Belle Epoque. Warszawę skuwa lód – w środku lata burze śnieżne zasypują drogi. Lute, nieziemskie anioły Mrozu, spacerują ulicami miast, zamrażając prawdę i fałsz… Benedykt Gierosławski, zdolny matematyk, ale i niepoprawny hazardzista, na zlecenie carskiego Ministerstwa Zimy zostaje wysłany Ekspresem Transsyberyjskim do skutego lodem Irkucka, skąd ma wyruszyć na poszukiwanie swojego ojca, podobno potrafiącego porozumiewać się z aniołami mrozu – lutymi. Tysiąc rubli gotówką wydobyłby Benedykta z długów, ale czy misja nie jest przypadkiem zbyt niebezpieczna? Szybko okazuje się, że dla Benedykta będzie to podróż, która odmieni jego życie…

Fabuła „Lodu” wprost skrzy się od zapierających dech w piersiach zwrotów akcji, intryg politycznych, miłosnych, kryminalnych i gospodarczych, naukowych i metafizycznych; wypełniona fascynującymi postaciami, z akcją rozpiętą między brudnymi oficynami carskiej Warszawy, luksusami Ekspresu Transsyberyjskiego na tle lodowej Azji, irkuckimi salonami bogatego mieszczaństwa polskiego, a także podniebnym pałacem generała-gubernatora – jest powieścią, na jaką czekali wszyscy miłośnicy prawdziwej przygody, inteligentnej, pobudzającej intelekt i wyobraźnię, zmieniającej nasz pogląd na rzeczywistość.

To opowieść o Historji, czyli o tym, co nie istnieje. To kolejny literacki majstersztyk Jacka Dukaja, dzięki któremu czytelnicy będą mogli poznać nie tylko fascynującą, mrożącą krew w żyłach „inną możliwą” historię świata, ale również będą mieli okazję wraz z bohaterem powieści odbyć niezwykłą podróż ekspresem transsyberyjskim i stanąć oko w oko z Innym.

Jacek Dukaj znowu udowadnia, że w fantastyce wciąż nie powiedziano ostatniego słowa.

„Paradyzja” – Janusz A. Zajdel

Pierwsze wydanie: 1984

Opis: Paradyzja to kolonia orbitalna, która od stu lat nie utrzymuje kontaktów z Ziemią. Jej mieszkańcy stworzyli własny, idealny ustrój społeczny. Ziemianie podejrzewają jednak, że władze kolonii naruszają fundamentalne prawa człowieka. Ziemski inspektor wysłany, żeby zbadać na miejscu sytuację, zastaje świat skrajnie różniący się od tego, co głosi oficjalna propaganda. Wszechobecna cenzura i bezlitosny system wymuszania lojalności zmusza obywateli do stosowania wręcz kabaretowych sposobów komunikacji. Ogarnięty paranoją rząd nie chce nawet ujawnić położenia sztucznej planety.

„Cyberiada i Bajki Robotów” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1964, 1965 a w całości 2025

Opis: Pierwsze w historii wydanie zawierające w jednym tomie wszystkie opowiadania z cyklów „Bajki robotów” i „Cyberiada”, opatrzone trzydziestoma klasycznymi ilustracjami Daniela Mroza!

Opowieści o wyczynach dwóch genialnych konstruktorów, Trurla i Klapaucjusza, są fenomenem niemającym odpowiednika w światowej literaturze. To powrót do dzieciństwa: historii o złych władcach, groźnych smokach i ich skarbach – choć jednocześnie wszechświat zamieszkują wyłącznie roboty, a o ludziach krążą jedynie pogłoski budzące niedowierzanie i niesmak. Wspaniała demonstracja literackiej wyobraźni i mistrzostwo języka, a przede wszystkim podróż w głąb bardzo ludzkich ambicji, pragnień i zamierzeń, bo Lemowym bohaterom we wszystkich ich przygodach i działaniach przyświeca jeden cel: zrozumieć – i naprawić – świat.

Starsi czytelnicy mogą Lema odkryć na nowo i przekonać się, jak odświeżająca i uniwersalna to lektura, młodsi – poznać niesamowitą literacką wrażliwość. Niniejsze wydanie – twarda oprawa, powiększony format, szlachetne materiały, płócienny grzbiet – to klasyk, który powinien się znaleźć w każdej biblioteczce. Stanisław Lem i wszyscy miłośnicy jego talentu od dawna na to zasługiwali!

„Robot” – Adam Wiśniewski-Snerg

Pierwsze wydanie: 1973

Opis: Debiutancka powieść mistrza fantastyki naukowej, osnuta wokół Teorii Nadistot. W świecie rządzonym przez Mechanizm ludzie są zaprogramowanymi niewolnikami, którzy dostarczają swym panom pokarmu w postaci wiedzy i umysłu. Nie wiedzą nic jednak o istnieniu siły, której polecenia bezwolnie wykonują. Robot BER-64, opierając się wyłącznie na prawach fizyki, próbuje dociec, czy jest człowiekiem czy maszyną, a ze strzępów informacji ustalić, w jakim świecie żyje. Powieść zwyciężyła w plebiscycie czytelników Fantastyki na polską książkę science fiction powojennego trzydziestolecia.

„Perfekcyjna niedoskonałość” – Jacek Dukaj

Pierwsze wydanie: 2004

Opis:  Pierwszy tom trylogii Jacka Dukaja o człowieku przekraczającym człowieczeństwo, manipulującym biologią i kulturą, czasem, przestrzenią i samą fizyką

Jest XXIX wiek. Adam Zamoyski, tajemniczy zmartwychwstaniec, tkwi w środku rozgrywki między cywilizacjami, ludźmi, nieludźmi i istotami postludzkimi. Konkurencja stanowi motor ewolucji – konkurują ze sobą rośliny, zwierzęta, ludzie, kultury, gospodarki. Zwycięża, kto lepiej wykorzystuje naturalne środowisko, zasoby planety, ostatecznie – prawa fizyki.

Zamoyski nie wie, jakim cudem znalazł się w świecie późniejszym od jego czasów o kilkaset lat, ma problemy z pamięcią i tożsamością – lecz najwyraźniej stanowi klucz do zwycięstwa w owej ewolucji. Kim tak naprawdę jest? Kim są ci, którzy go otaczają? Jakie tajemnice kryje Narwa, gdzie rozbił się statek Adama?Książka, którą po odwróceniu ostatniej kartki ma się ochotę natychmiast przeczytać jeszcze raz. A potem jeszcze raz.

„Powrót z gwiazd” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1961

Opis: „Powrót z gwiazd” to historia astronauty, który na skutek paradoksu czasowego Einsteina powrócił z wyprawy w Kosmos na Ziemię, gdzie tymczasem minęło półtora stulecia. Astronauta próbuje zrozumieć i zaakceptować ziemską cywilizację, która zrezygnowała z podejmowania ryzyka na rzecz bezpieczeństwa i dostatku.
Fascynująca wizja Ziemi jako „obcej planety”, na której – by żyć tam dalej – trzeba na nowo doświadczyć na sobie problemów sensu egzystencji, dobra i zła, swobody i zniewolenia, agresji i miłości.

„Trylogia Księżycowa” – Jerzy Żuławski

Pierwsze wydanie: 2010

Opis: Trzy powieści Jerzego Żuławskiego ujęte w ramy Trylogii księżycowej to prawdziwa perła w polskiej literaturze fantastyczno-naukowej. Poruszane przez autora problemy, takie jak kolonizacja kosmosu, robotyzacja przemysłu, czy wreszcie powstanie super organizmu państwowego o nazwie Stany Zjednoczone Europy – ponad 100 lat po napisaniu, nie straciły wcale na swojej aktualności. Kreślona przez Żuławskiego…

„Dzienniki gwiazdowe” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1957

Opis: Międzyplanetarny Guliwer i kosmiczny Kandyd w jednej osobie, najbardziej niestrudzony podróżnik, jakiego zrodziła ludzka wyobraźnia: Ijon Tichy!

Tichy, choć niepoprawny optymista, to człowiek racjonalny i praktyczny. Naprzód gnają go niepowstrzymana ciekawość i żądza przygód. Wiecznie zadziwiony tym, co (wszech)świat ma mu do zaoferowania, bez ustanku wpada w tarapaty i – tak samo jak my wszyscy – próbuje odnaleźć się w rzeczywistości. Niezależnie od tego, czy się akurat multiplikuje zamknięty w pętli czasowej, spiera z rybicjantami na planecie pokrytej wodą, czy też przemalowuje rakietę na zielono, w jego przygodach odnajdziemy znajome echa własnych zmagań ze światem: ludźmi, ideami, systemami. Dzięki Cyberiadzie dowiedzieliśmy się, co znaczy być robotem; dzięki Tichemu zrozumiemy, co znaczy być człowiekiem.

„Dzienniki gwiazdowe” to barwna, pełna fantazji podróż w świat idei, filozofii i kwestii naprawdę zasadniczych, lecz jeśli przy okazji zwartusiał karkulowsiał, to tym lepiej dla wszystkich: przy tej literaturze nie sposób się nudzić! Niniejsze wydanie uzupełniono ilustracjami Daniela Mroza; niektóre ukazują się drukiem pierwszy raz po ponad półwieczu.

„Kongres Futurologiczny” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1977

Opis: Książki Stanisława Lema zostały przetłumaczone na 52 języki i wydane na świecie w łącznym nakładzie przekraczającym 40 milionów egzemplarzy. Seria Kanon Lema obejmuje tytuły uznawane za jego najważniejsze dzieła.

„Kongres futurologiczny” to jedna z najbardziej brawurowo opowiedzianych przygód Ijona Tichego. Zaproszony na zjazd futurologów we wstrząsanej rewolucją latynoamerykańskiej republice, Tichy przenosi się na koniec w świat, gdzie w groteskowym splocie zrealizowały się naraz — utopijna i antyutopijna wersja historii przyszłości. Kpina z futurologii podszyta jest — jak zawsze u Lema — refleksją serio o skłonności człowieka do „rozbratu z rzeczywistością”.

„’Kongres’ jest jakąś parabolą konsumpcyjnego społeczeństwa, społeczeństwa skierowanego właśnie na wszechułatwianie jako na wartość naczelną egzystencji, i to skierowanie rodzi zapaść wartości autentycznych…”
Stanisław Lem

„Fiasko” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1987

Opis: Stanisław Lem – pisarz, myśliciel, futurolog. Jego książki zostały przetłumaczone na ponad 40 języków. Maestrią kreowania odległych światów zaskakuje i zadziwia kolejne pokolenia czytelników.

Ziemska wyprawa próbuje porozumieć się z cywilizacją odległej planety Kwinty. Wszystkie wysiłki okazują się jednak bezcelowe, gdyż Kwintanie wszelkimi siłami bronią się przed kontaktem. Lem niezwykle pomysłowo wyposażył w technikę swych kosmonautów, ale nie pomogło im to w realizacji odwiecznych marzeń ludzkości o wymianie doświadczeń z braćmi w rozumie. Obcość pozostanie więc – jak zawsze u Lema – nieprzenikalna, a ludzie owinięci na wieczność w swoje mitologie.

Fiasko, ostatnia powieść Lema, miejscami gorzka i pesymistyczna, podsumowuje najistotniejsze wątki jego pisarstwa.

„Cylinder van Troffa” – Janusz A. Zajdel

Pierwsze wydanie: 1980

Opis: Klasyczna powieść jednego z twórców polskiej fantastyki socjologicznej. Autor w formie sensacyjno-rozrywkowej przedstawia problemy zawsze aktualne: niemożność adaptacji ludzkiej psychiki do szybko zmieniającego się świata. Młody naukowiec przedstawia pracę z dziedziny historii cywilizacji ziemskiej. Praca dotyczy tzw. Epoki Rozszczepienia, obejmującej wieki XXII i XXIII okres regresu cywilizacyjnego, chaosu i anarchii. Opracowanie opiera się na dokumencie zwanym ?Notatnikiem Nieśmiertelnego?. ?Nieśmiertelny?, postać na poły legendarna, był członkiem załogi jednego z międzygwiezdnych kosmolotów, który opuścił Ziemię w XXI wieku i powrócił po stu kilkudziesięciu latach, a więc w samym środku owej niezbyt dobrze zbadanej Epoki Rozszczepienia. Dziś, w XXIV wieku, zapiski tego człowieka stanowią bezcenny dokument historyczny. Notatnik obejmuje jednakże bardzo długi okres i przedstawia fakty rozrzucone po dwóch wiekach historii. Według hipotez niektórych uczonych ?Nieśmiertelny? korzystał z hipotetycznego urządzenia, zwanego cylindrem van Troffa. Dzięki cylindrowi człowiek może trwać poza upływem czasu, a więc tym sposobem ?Nieśmiertelny? mógł przenosić się do coraz późniejszych epok. Młody historyk wysuwa hipotezę, według której ?Nieśmiertelny? istnieje nadal: albo w stanie czynnym, działając wśród ludzi XXIV wieku, albo trwając w cylindrze van Troffa. Tylko gdzie jest cylinder? I dlaczego notatnik znalazł się w rękach badaczy, zamiast tkwić w kieszeni właściciela?

„Eden” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1959

Opis: Napisany w 1958 roku Eden otwiera epokę dojrzałej twórczości science fiction Lema. Co zatem sprawia, że powieść nadal czyta się z niesłabnącym zainteresowaniem? Z pewnością niezwykła wyobraźnia autora, który tworzy zmysłowe, bogate wizje planetarnej natury i kultury, a zarazem umiejętnie dozuje napięcie, pozwalając tajemnicom Edenu odsłaniać się stopniowo, z dramatycznym napięciem.
Polityczne porządki na planecie przypominają czytelnikom wizje Orwella, ale ważniejszy jest tam sceptycyzm co do szans wzajemnego poznania: już sama odmienność stosowanych technologii sprawia, że przybysze i miejscowi do końca nie potrafią się porozumieć.

„Głos Pana” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1968

Opis: Głos Pana to trzeci tom serii Kanon Lema obejmującej jego najważniejsze dzieła.

Głos Pana to jedna z najważniejszych i najbardziej oryginalnych powieści z gatunku SF o kontakcie z obcą cywilizacją. Uczeni odkrywają przypadkiem, że na Ziemię dociera z Kosmosu sygnał, który mógłby być komunikatem od rozumnych istot. Jak jednak odczytać to przesłanie, nie wiedząc nic o nadawcach – nawet: czy istnieją?

„Profesor Hogarth z Głosu Pana to w pewnym sensie ja. Nie był prawy i szlachetny względem innych ludzi i spraw z odruchów serca, ale dlatego, bo postanowił sobie, iż «tak trzeba». Jest w nim istotnie sporo ze mnie, ale ja jestem bardziej rabelaisowski. Odciąłem mu humor”. STANISŁAW LEM

„Opowieści o pilocie Pirxie” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1968

Opis: Książki Stanisława Lema zostały przetłumaczone na 52 języki i wydane na świecie w łącznym nakładzie przekraczającym 40 milionów egzemplarzy. Seria Kanon Lema obejmuje tytuły uznawane za jego najważniejsze dzieła.

Stanisław Lem planował dwa, może trzy opowiadania o pilocie Pirxie, jednak ku radości czytelników powstało ich więcej. Dzięki temu możemy dziś towarzyszyć jednemu z najsłynniejszych bohaterów literatury science fiction.

Kim jest Pirx? Jest jednym z nas. Nie ma w sobie nic z herosa i zdarza mu się wpadać w panikę. Lecz w decydujących momentach dzięki inteligencji, a czasem dzięki łutowi szczęścia, udaje mu się znaleźć wyjście z opresji.

„Golem XIV” – Stanisław Lem

Pierwsze wydanie: 1981

Opis: Prześcignąć ewolucję i wykonać skok w to, co nadludzkie

Powieść? Esej? Filozoficzny dialog?
Najbardziej nieodgadniona książka Stanisława Lema.

W Golemie XIV Stanisław Lem zabiera czytelników w jedną ze swoich najbardziej niezwykłych i odważnych literackich przygód. Obdarzony świadomością superkomputer, nieskończenie przewyższający inteligencją człowieka, wygłasza przed naukowcami wykłady.

Losy Golema obserwujemy od powstania aż do zagadkowego odejścia ze świata ludzi. Sztuczna inteligencja stworzona przez ludzką żądzę panowania nad wszystkim, co istnieje, zaskakuje jednak swoich konstruktorów. Komputer, a tym samym Lem, z rozmachem godnym biblijnych proroków, przeprowadza miażdżącą krytykę człowieczeństwa, stworzonej przez homo sapiens kultury i złudzeń na temat mechanizmów ewolucji. Golem przedstawia oszałamiającą wizję rozwoju sztucznej, mechanicznej inteligencji, która ostatecznie może przekroczyć granice kosmosu i dostępnego ludziom rozumowania.

Lem dokonuje w swym dzieje czegoś niespotykanego – w fascynujący literacko sposób próbuje oddać myśli superkomputera. Stwarza na oczach czytelników dialog ludzkości i ludzkiego rozumu z „nieludzkością” i Rozumem, który znajduje się już poza naszymi możliwościami poznania. Jest to w końcu także zapis dialogu Lema z samym sobą. I to może jest w Golemie XIV najbardziej inspirujące.

Czy w świecie coraz bardziej rządzonym przez algorytmy wizja Lema okaże się prorocza?

„Lagrange. Listy z Ziemi” – Istvan Vizvary

Pierwsze wydanie: 2023

Opis: Rok 2069. Katastrofa ekologiczna pozbawiła człowieka złudzeń o panowaniu nad Ziemią. Jednak marzenia o kolonizacji planet wokół innych gwiazd wciąż żyją. ESS „Steropes” udaje się z trzyosobową załogą w próbny rejs w okolice Saturna, aby przy pomocy myślorostu Plejone zbadać oceany jego księżyców i starą, opuszczoną stację kosmiczną. Szybko jednak test nowych technologii zmienia się w próbę dla człowieka, a nieznane, które zdawało się czekać dopiero w gwiazdach, okazuje się czaić tuż za progiem.
Czy prawda istnieje, czy może zawsze jest tylko opowieścią? Czy skutek może poprzedzać przyczynę? Czy człowieczeństwo jest przekleństwem czy błogosławieństwem. I jeszcze: czy szept może być purpurowy?

„Lagrange. Listy z Ziemi” to absolutnie zaskakująca powieść, która sprawia, że czytelnik jeszcze intensywniej odczuwa spotkanie z NIEZNANYM.

„Głowa Kasandry” – Marek Baraniecki

Pierwsze wydanie: 1985

Opis: Tytułową „Głowę Kasandry” Gazeta Wyborcza uznała w 2004 roku za jedną z siedmiu najważniejszych światowych dzieł postapokaliptycznych, obok utworów m.in. Jacka Londona, Herberta Wellsa i Stephena Kinga. Wydana pierwszy raz w 1985 roku opowieść o końcu naszego świata, mimo upływu czasu, pozostaje ciągle odkrywcza, a jej wymowa nadal aktualna i przejmująca. „Głowa Kasandry” przyniosła autorowi nagrodę im. Janusza Zajdla i zaowocowała scenariuszem filmowym, który wkrótce zostanie skierowany do produkcji. Obecne, trzecie wydanie różni się zasadniczo od poprzednich – zostało poprawione i uzupełnione nowymi tekstami. Obok nagrodzonego nagrodą „Fantastyki” opowiadania „Karlgoro, godzina 18.00” i uhonorowanego Złotą Sepulką „Wynajętego człowieka” zawiera m.in. dotychczas nie publikowaną mikropowieść „Wesele dusz”.

„Gamedec” – Marcin Przybyłek

Pierwsze wydanie: 2004

Opis: Gamedec. Game Detective.

Zawód popularny pod koniec XXII wieku. Mówią, że to profesja bez perspektyw. Ale są tacy, którzy ją wybierają, odrzucając rzeczywistość.

Torkil Aymore jest jednym z nich.

Filozof – amator, niebieski ptak, nie umiejący nie kochać, rozumiejący, że jego największą bronią nie jest plasmagun schowany w szafce…

Ale mózg.

Na podstawie książki powstała gra komputerowa „Gamedec”.

„Czarne Oceany” – Jacek Dukaj

Pierwsze wydanie: 2001

Opis: Rzecz dzieje się w Stanach w kręgach kompleksu wojskowo-przemysłowego. Trzonem armii są wojska ekonomiczne, chroniące gospodarkę przed wrogimi wpływami. Establishment oddzielił się biologicznie i społecznie od nieprzekształconego genetycznie plebsu. Większość funkcji państwa podległa prywatyzacji.

W tym świecie jak ryba w wodzie czuje się Nicholas Hunt, polityk i lobbysta.

Jacek Dukaj pokazuje – z sukcesem – świat nieliniowy, świat, gdzie ważna nie jest zmiana, ale matematyczna pochodna zmiany: przyspieszenie zmian. Świat w którym wpływają na siebie częstości pojawiania się morderczych millenarystycznych sekt i przemiany technologiczne w telekomunikacji.

Janusz A. Urbanowicz, „Esensja”

„Apostezjon: Wir pamięci. Rozpad połowiczny. Mord założycielski” – Edmund Wnuk-Lipiński

Pierwsze wydanie: 1979

Opis: Trylogia o żyjących w totalitarnym zniewoleniu mieszkańcach Apostezjonu to klasyka polskiej fantastyki. Autor bezlitośnie pokazuje, do czego doprowadzić muszą wszelkie próby eksperymentowania na żywej tkance społecznej, demaskuje mechanizmy manipulacji, zastraszania i ogłupiania wszechobecną propagandą. Bohaterowie jego powieści a są nimi zarówno ludzie z najwyższych kręgów władzy, jak i zwykłe męty powoli odkrywają prawdę o świecie, w którym przyszło im żyć, i podejmują próbę przeciwstawienia się wszechpotężnemu państwu.

„Kameleon” – Rafał Kosik

Pierwsze wydanie: 2008

Opis: Nad planetę Ruthar Larcke przybywa z misją ratunkową USS „Ronald Reagan”. Czterysta trzynaście lat wcześniej zaginął tu statek poszukujący planet do terraformowania. załoga misji odkrywa kolejne zagadki: skąd na planecie odległej o sto dwadzieścia lat świetlnych od ziemi kilkumilionowa ludzka społeczność? Czy jeden z członków załogi zaraził się obcą formą życia? I czy ich misja jest rzeczywiście misją ratunkową?

Wojna, rewolucja, zakulisowe intrygi, niespełniona miłość. Sensacyjna akcja Kameleona nie przeszkadza w stawianiu ważnych pytań. Czy zabijanie leży w naturze człowieka? Czy istnieje granica poznania? Co jest istotą wiary? Pasjonująca wielowątkowa opowieść, pełna zagadek, tajemnic i zwrotów akcji, pozostanie w czytelniku na długo.

„Katedra” – Jacek Dukaj

Pierwsze wydanie: 2003

Opis: Klasyka polskiej literatury science-fiction w nowej graficznej odsłonie! Katedra Jacka Dukaja i Tomka Bagińskiego – opowieść, którą zachwycił się świat.
Oto Katedra wyrosła z żywokrystu, świątynia milczącego kosmosu. Piękno nieludzką ręką stworzone. Tajemnica nauki, religii i sztuki. Wejdź. Przeżyj. Spróbuj wypowiedzieć.
Wypadek zmusza holownik „Sagittarius” do schronienia się na jednej z planetoid w układzie gwiazdy Lévie. Zapasów tlenu nie starczy jednak dla wszystkich. Izmir Predú poświęca się, by reszta załogi holownika przeżyła. Do jego grobu na zimnej, pozbawionej atmosfery planetoidzie ciągną tłumy. Niektórzy pielgrzymi doznają cudownego uzdrowienia. Jeden z nich na grobie Izmira funduje Katedrę.
Katedry się nie buduje, lecz sadzi. Katedra rośnie, dojrzewa, rozkwita. Co, kto wpływa na jej architekturę i na trajektorię planetoid? Wysłany na Izmiraidy ksiądz Pierre Lavone ma rozstrzygnąć kwestię cudów i świętości Izmira Predú, odkryć tę tajemnicę Izmiraid – zanim z Katedrą przepadną na wieczność w międzygwiezdnej pustce…

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)