Za nami uroczysta gala 24. edycji Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida, najważniejszego wyróżnienia kulturalnego Samorządu Województwa Mazowieckiego. Statuetki trafiły do pięciu wybitnych twórców związanych z Mazowszem, ale szczególną uwagę warto poświęcić literaturze, gdzie triumfowała Justyna Sobolewska.

W kategorii Literatura Kapituła Literacka doceniła dziennikarkę, krytyczkę literacką i pisarkę Justynę Sobolewską za jej poruszającą książkę „Jadwiga. Opowieść o Stańczakowej” (Wydawnictwo Znak).

Przewodniczący Kapituły, Krzysztof Mrowcewicz, podkreślił, że nagroda została przyznana „za niezwykłą umiejętność wpisania historii rodzinnej w naszą wspólną historię”. Zwrócono uwagę na wyjątkową wrażliwość, z jaką autorka podeszła do tematu:

„Za delikatność i czułość, które jednak nie służą budowaniu jakiegoś idealnego wizerunku. Za rozumiejący i pozbawiony negatywnych emocji dialog z przeszłością i wreszcie za stylistyczną przejrzystość, norwidowskie… unikanie stylu przez uszanowanie dla rzeczy opisywanej.”

„Jadwiga. Opowieść o Stańczakowej” to biografia matki autorki, niewidomej poetki Jadwigi Stańczakowej. Nagroda dla Justyny Sobolewskiej to wyraźne docenienie prozy opartej na faktach, która łączy intymną, rodzinną perspektywę z szerokim tłem historycznym. W tym roku w kategorii literackiej nominowani byli również Jakub Benedyczak (za książkę „Oddział chorych na Rosję. Opowieść o Rosjanach czasów putinizmu”, Znak Literanova) i Maria Poprzęcka (za książkę” Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu”, wydawnictwo słowo/obraz terytoria), co świadczy o wysokim poziomie polskiej prozy faktu.

Pozostałe Wyróżnienia:

Dzieło Życia: Nagrodę za całokształt twórczości otrzymał wybitny aktor, reżyser i długoletni dyrektor Teatru Narodowego, Jan Englert. Jego dorobek – obejmujący setki ról teatralnych i filmowych – został uhonorowany jako symboliczny rachunek szczęśliwego życia twórczego.
Muzyka: Triumfowała charyzmatyczna klawesynistka Małgorzata Sarbak za brawurowe wykonanie i interpretację utworów Pawła Szymańskiego, prezentujące etos artystycznej doskonałości.
Sztuki Plastyczne: Laureatem został wszechstronny twórca Józef Wilkoń, który zachwycił Kapitułę wystawą „Józef Wilkoń. Białe złoto”, gdzie przeniósł swoją twórczość na nietypowe płótno – porcelanę.
Teatr: Wyróżniona została Agnieszka Przepiórska za monodram „Ocalone”. Jej spektakl, bazujący na teatrze faktu, przywraca pamięć i głos kobietom, których historie zostały przemilczane.

Wszystkim laureatom serdecznie gratulujemy! Otrzymali oni statuetki oraz wysokie nagrody pieniężne, co jest pięknym docenieniem ich wkładu w polską kulturę.

Nagroda im. Cypriana Kamila Norwida została ustanowiona przez Sejmik Województwa Mazowieckiego w 2001 roku, by honorować i promować wybitnych twórców związanych z regionem. To najważniejsze kulturalne wyróżnienie przyznawane corocznie w czterech kategoriach: Literatura, Muzyka, Sztuki Plastyczne i Teatr, za dzieło lub kreację powstałą w roku poprzedzającym. Od 2005 roku dodatkowo wręczana jest nagroda Dzieło Życia za całokształt twórczości. O jej prestiżu świadczy fakt, że laureatów (wybieranych spośród zgłoszonych przez związki twórcze, uczelnie czy instytucje kultury) wyłaniają Kapituły złożone z autorytetów świata sztuki, krytyków i teoretyków. W tym roku statuetki zostały wręczone po raz dwudziesty czwarty.

źródło: nagrodanorwida.pl

Więcej o książkach:

„Jadwiga. Opowieść o Stańczakowej” – Justyna Sobolewska

Wydawnictwo: Znak

Opis: Opowieść o wychodzeniu z cienia
Niezwykłe życie Jadwigi Stańczakowej – pisarki, dla której nie istniało niemożliwe

Żyła na własnych warunkach. Brawurowo, pod prąd, wbrew wszelkim przeciwnościom. Po swojemu.
Żydówka, która wyszła z warszawskiego getta. Reporterka, która straciła wzrok. Widząca innymi zmysłami.

Kochająca i toksyczna córka, żona, matka i babcia. Przyjaciółka poetów – Broniewskiego, a później Białoszewskiego. Joginka.

Ale przede wszystkim – poetka i pisarka. Kiedy czegoś zapragnęła – nic nie mogło jej powstrzymać. A nade wszystko chciała być artystką, tworzyć.

Justyna Sobolewska wczytuje się w autofikcyjną twórczość Stańczakowej i przedziera się przez pełne niespodzianek archiwum pisarki. Odkrywa nie tylko fascynującą postać swojej babki, ale i jej zagmatwaną historię. Tworzy poruszający obraz skomplikowanych więzi rodzinnych i na nowo nawiązuje przerwaną niemal trzydzieści lat wcześniej rozmowę.

„Oddział chorych na Rosję. Opowieść o Rosjanach czasów putinizmu” – Jakub Benedyczak

Wydawnictwo: Znak Literanova

Opis: Bezkompromisowy obraz zdezolowanego imperium na haju

Jak to możliwe, że kraj, gdzie 22% mieszkańców nie ma w domu toalety, straszy cały świat bronią atomową?

Dlaczego wśród rosyjskich kobiet zwyciężyła sowiecka ciotka?

Na czym polega kolektywne rosyjskie BDSM?

Kuba Benedyczak nie boi się weryfikować opinii, które od zawsze były przyjmowane na Zachodzie i w Polsce jako pewnik. W jego opowieści przenikają się głosy rosyjskich demokratów i nazioli, echom prozy Dostojewskiego towarzyszy beat techno-terrorystów z IC3PEAK, a przewodnikami po rosyjskiej rzeczywistości są zarówno autor przemówień Putina, jak i moskiewska prostytutka. Dzięki temu autor jest w stanie dokonać wiwisekcji siedmiu chorób głównych, na które cierpią Rosjanie.

Rosjanie to dla Benedyczaka kokainiści na haju. Za kreskę imperialnej kokainy zgodzą się na każde szaleństwo swoich przywódców.

Dddział chorych na rosję to miażdżąca diagnoza społeczeństwa złamanego przez putinizm.

„Oddział chorych na Rosję to najbardziej fascynująca opowieść o putinowskiej Rosji, jaka ukazała się w Polsce. Benedyczak jako jeden z nielicznych autorów nie orientalizuje Rosjanek. Nie są to długonogie piękności ani baby w walonkach, tylko kobiety z własnymi życiami i historiami, które, tak jak męska część społeczeństwa, składają się na historię o współczesnej Rosji.”
Dr Ludwika Włodek, socjolożka, dziennikarka i reporterka

„Benedyczak to rusofil antyputinista. On Rosję zna – wyżył ją, wyjeździł, rozmawiał i z bliskim doradcą Putina, i z prostytutką z Samary, i z czołowymi intelektualistami, i z młodymi pochuistami. Oddział chorych na Rosję wielu wkurzy, wielu zachwyci. Ja zaliczam się do tych drugich. O tej książce będzie głośno.”
Zbigniew Rokita, pisarz i reporter, laureat nagrody literackiej nike

„Oddział chorych na Rosję to ostrzeżenie. Pokazuje, jak z ludzi o bezkresnej duszy można zrobić zażywających imperializmu jak narkotyku brutalnych morderców, którzy w imię swoich racji bombardują dziecięce szpitale. Każdy, kto chce zrozumieć współczesną Rosję, powinien przeczytać tę książkę.”
Anna Maria Dyner, analityczka w polskim instytucie spraw międzynarodowych

„Wydawałoby się, że o putinowskiej Rosji napisano już wszystko i na każdy sposób. Otóż nie. Ta książka zaskakuje stylem, szaleńczym, nieoczywistym i zuchowatym, oraz treścią – równie zuchowatą, nieoczywistą i trochę szaleńczą. Przypomina wjazd do Rosji na silnych narkotykach. Mocna i dziwna.”
Ziemowit Szczerek, pisarz, reporter, eseista

”Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu” – Maria Poprzęcka

Wydawnictwo: słowo/obraz terytoria

Opis: Książka niniejsza, chociaż wpisuje się w szeroki nurt refleksji nad starością, pozostaje jednak na jego obrzeżu. Nie jest kolejnym przyczynkiem do rozległej historii starości i ludzi starych. Mówi o sztuce. O sztuce wobec starości, o ich wzajemnych relacjach. O sztuce, której w różnych okolicznościach starość niespodzianie staje na drodze. Wypierana lub przyjmowana z rezygnacją, starość może ponaglać albo obezwładniać, wywoływać panikę albo bunt, napawać przerażeniem albo spokojem. W żadnym razie nie pozwala o sobie zapomnieć. Odsłania niedoświadczane przedtem strony życia. Także niezauważane czy nieprzeczuwane strony sztuki.

Każda starość jest inna. Zebrane tu niespójne teksty nie są więc ani opowieścią o starości, ani rozpatrującymi wybrane przykłady „studiami przypadków”. Są – idąc za sugestią Miłosza, że lepiej o starości nie pisać – zaledwie „dotknięciami i odbiciami” tej kondycji, która czeka i nieuchronnie nadchodzi.

Bogusław Deptuła w rozmowie z Marią Poprzęcką, Jak malować staruszki| Dwutygodnik, nr 409, kwiecień 2025

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.