Most pokoleń budowany z sylab – recenzja książki „Litery. Nauka czytania”Feliks Przyłubski, Ewa Przyłubska

Kiedy myślimy o nauce czytania w Polsce, przed oczami większości z nas staje niemal mityczny elementarz Mariana Falskiego. Jednak dla milionów osób dorastających w ostatniej ćwierci XX wieku, to nie Ala i jej pies As byli pierwszymi przewodnikami po krainie liter, lecz wyjątkowa publikacja stworzona przez Ewę i Feliksa Przyłubskich. Książka „Litery. Nauka czytania” to coś więcej niż zwykły podręcznik, to brama do świata wyobraźni, która dla pokoleń Polaków stała się fundamentem edukacji i jednym z najsilniejszych wspomnień z okresu wczesnego dzieciństwa. Dziś, dzięki dostępności reprintu ostatniego wydania z 1999 roku, możemy na nowo przyjrzeć się tej pozycji nie tylko z sentymentem, ale i z uznaniem dla kunsztu dydaktycznego jej twórców.

Książka Państwa Przyłubskich opiera się na autorskiej, analityczno-syntetycznej metodzie nauki czytania, która w polskiej pedagogice zapisała się jako jedna z najskuteczniejszych i najbardziej logicznych ścieżek wprowadzania dziecka w świat pisma. Konstrukcja podręcznika jest niezwykle przemyślana i prowadzi małego czytelnika za rękę od najprostszych dźwięków, przez sylaby, aż po budowanie całych zdań i rozumienie dłuższych tekstów. Każda nowa litera wprowadzana jest w sposób, który angażuje wzrok, słuch i logikę dziecka. Autorzy nie rzucają ucznia na głęboką wodę, lecz budują pewność siebie poprzez powolne, niemal niezauważalne zwiększanie poziomu trudności. To właśnie ta metoda stała się wzorcem dla współczesnych autorów podręczników, choć rzadko komu udaje się powtórzyć tę specyficzną lekkość i spójność, jaką oferują „Litery. Nauka czytania”.

Wizualna strona publikacji zasługuje na oddzielną analizę, ponieważ jest nierozerwalnie związana z jej sukcesem. Ilustracje zawarte w elementarzu Przyłubskich mają w sobie pewien szlachetny archaizm, który dziś kojarzy się z bezpieczeństwem i porządkiem dawnego świata. Nie są one krzykliwe ani przebodźcowane, co jest ogromną zaletą w dobie współczesnych, jaskrawych wydawnictw. Obrazy te pełnią funkcję pomocniczą, idealnie dopełniając tekst i pozwalając dziecku na domyślanie się znaczeń słów, których jeszcze nie potrafi w pełni odczytać. Dzięki temu proces nauki staje się naturalny, wręcz intuicyjny. Czytając tę książkę dziś, odnosi się wrażenie obcowania z dziełem kompletnym, w którym treść i forma tworzą nierozerwalną całość.

Recenzując ten kultowy podręcznik z perspektywy czasu, należy zwrócić uwagę na jego ponadczasowość. Mimo że świat opisany na kartach „Liter” – pełen tradycyjnych zabawek, spacerów do lasu i prostych domowych czynności – może wydawać się dzisiejszym dzieciom nieco egzotyczny, to mechanizm poznawczy, na którym bazuje książka, w ogóle się nie zestarzał. Dziecięcy umysł wciąż potrzebuje tej samej struktury: od elementu do całości, od konkretu do abstrakcji. Feliks i Ewa Przyłubscy doskonale rozumieli psychologię rozwojową, co sprawia, że ich dzieło broni się nawet bez wsparcia multimediów czy interaktywnych dodatków. Jest w tej książce pewna powaga i szacunek do małego odbiorcy, który traktowany jest jak badacz odkrywający największą tajemnicę ludzkości – kod pisany.

Warto również podkreślić rolę języka, jakim posługują się autorzy. Teksty w elementarzu są krótkie, ale nasycone znaczeniem i dbałością o poprawną polszczyznę. Nie ma tu infantylizacji, która bywa zmorą współczesnych czytanek. Zamiast tego otrzymujemy harmonijne zdania, które wpadają w ucho i uczą melodii języka ojczystego. Dla rodziców, którzy sami uczyli się z tej książki w latach osiemdziesiątych czy dziewięćdziesiątych, powrót do niej jest podróżą sentymentalną, jednak dla ich dzieci jest to po prostu solidne narzędzie, które nie frustruje, lecz motywuje do dalszej pracy. Reprint wydany przez Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne pozwala zachować ten ważny kawałek historii polskiej szkoły, chroniąc go przed zapomnieniem.

„Litery. Nauka czytania” to pozycja  wyjątkowa, która z powodzeniem łączy walory edukacyjne z estetycznymi i emocjonalnymi. To nie tylko zabytek dydaktyki czy relikt minionej epoki, ale wciąż żywy i skuteczny podręcznik, który w rękach mądrego rodzica lub nauczyciela staje się najkrótszą drogą do biegłego czytania. Wybór tej książki zamiast nowoczesnych pakietów edukacyjnych to postawienie na sprawdzoną metodę, spokój i klasyczną elegancję, która uczy nie tylko rozpoznawania znaków graficznych, ale także miłości do książek od najmłodszych lat. To prawdziwy diament w koronie polskiej pedagogiki, który mimo upływu lat nie stracił nic ze swojego blasku i użyteczności.

O książce:

Tytuł: Litery. Nauka czytania
Autor: Feliks Przyłubski, Ewa Przyłubska
Wydawnictwo: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne
Data premiery: 1989
Liczba stron: 96
Gatunek: Książki edukacyjne
Wiek: 6 – 8 lat