Rzadko spotyka się festiwale literackie, które zamiast skakać z kwiatka na kwiatek i gonić za setką premier, wolą skupić się na jednej, wyjątkowej książce i przez kilka dni rozbierać jej sensy na czynniki pierwsze. To właśnie ta unikalna formuła wyróżnia festiwal „Znaczenia”, a my znamy już tytuł, który w pełni zdefiniuje tegoroczną, szóstą edycję tego wydarzenia.

Laureatem Nagrody Literackiej „Znaczenia” 2026 został historyk Błażej Brzostek, którego doceniono za książkę „Życie codzienne kobiet w PRL”, opublikowaną nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego. To trafny i niezwykle intrygujący wybór kapituły, ponieważ nagroda ta trafia do rąk autorów, których dzieła wykazują rzadką zdolność do inicjowania głębokich dyskusji, pobudzania do działania oraz autentycznego łączenia ludzi.

Wielka historia pisana z perspektywy stania w kolejce

Oficjalne uzasadnienie kapituły, w której skład weszli między innymi Zofia Król, Joanna Mueller, Urszula Zajączkowska, Elżbieta Szymańska oraz Adam Pluszka, doskonale oddaje esencję tej niezwykłej publikacji. „Życie codzienne kobiet w PRL” to opowieść snuta z tej specyficznej przestrzeni, którą wielka, podręcznikowa historia z reguły ostentacyjnie ignoruje. Błażej Brzostek przekopał się przez setki pamiętników, dawną prasę, poradniki i oficjalne dokumenty z epoki, by zrekonstruować niewidzialny dla tradycyjnych kronikarzy świat kobiecej pracy, która dosłownie podtrzymywała codzienne życie. Autor z precyzją opisuje realia domowego gotowania i prania w niesprzyjających czasach, godziny spędzone w nieskończonych ogonkach przed sklepami, a także trud opieki nad bliskimi i budowanie sąsiedzkich sieci wzajemnego wsparcia.

Co ważne, autor, który okazuje się tutaj nie tylko skrupulatnym badaczem, ale też opowiadaczem, w drugiej części książki zderza tę powtarzalną, rytualną codzienność z linearnym czasem przełomów politycznych w PRL. O ile dotychczas te historyczne tąpnięcia opisywano niemal wyłącznie z perspektywy mężczyzn, o tyle Brzostek oddaje głos samym kobietom i skupia się na tym, jak one same rozumiały, definiowały oraz wyrywały dla siebie wolność. Jak piszą w uzasadnieniu jurorzy, autor z dokładnością wręcz elektrokardiograficzną wychwytuje arytmię minionego czasu i wsłuchuje się w żywo bijące echa kobiecych głosów, co czyni tę książkę po ludzku czułą i niezwykle aktualną.

Kim jest laureat?

Sam laureat to postać doskonale znana miłośnikom historii społecznej oraz dziejów architektury i miast. Na co dzień wykłada na Uniwersytecie Warszawskim oraz współpracuje z Muzeum Warszawy. Ma już na swoim koncie szeroko nagradzane publikacje, w tym książkę „Wstecz. Historia Warszawy do początku”, za którą w 2022 roku zgarnął Nagrodę m.st. Warszawy oraz Nagrodę im. Karola Małcużyńskiego od ZAiKS-u. Wcześniej pisał o robotnikach z czasów stalinizmu, o kulturze kulinarnej w PRL-u, a nawet o historii Rumunii i tamtejszej kolonizacji turystycznej czarnomorskiego wybrzeża. Prywatnie pasjonuje się historią zegarmistrzostwa, co zresztą idealnie tłumaczy jego niezwykłą, niemal zegarmistrzowską precyzję w odmierzaniu rytmu dawnej codzienności na kartach nowej książki.

Od debaty do wystawy – interdyscyplinarny program wokół tematu PRL

Skoro znamy już tegoroczną książkę-fundament, czas przygotować się na sam festiwal, którego program zostanie w całości zbudowany wokół problematyki poruszonej przez Błażeja Brzostka. Organizatorzy zapowiadają całą serię interdyscyplinarnych wydarzeń, które pozwolą nam przeżyć tę literaturę na nowo. Czekają nas pasjonujące debaty, spotkania autorskie, seanse filmowe, koncerty, wystawy sztuki, a także angażujące warsztaty przygotowane specjalnie z myślą o najmłodszych. Wszystko po to, by wspólnie pogłębić i rozwinąć znaczenia ukryte na stronach nagrodzonej książki.

Festiwal wystartuje w dniach 19-20 września w Wołominie, natomiast finałowe wydarzenia zagoszczą 21 września w Warszawie. Więcej szczegółowych informacji oraz pełen harmonogram spotkań znajdziecie na oficjalnej stronie Festiwalu Znaczenia.

źródło: Mazowiecki Instytut Kultury

Więcej o książce:

„Życie codzienne kobiet w PRL” – Błażej Brzostek

Data premiery: 2025-11-05

Wydawnictwo: Państwowy Instytut Wydawniczy

Opis: Codzienność kobiet w PRL regulowana była przez różne rytmy i cykle – role narzucone przez system, zwyczaje i – zabetonowane tradycją – wewnętrzne imperatywy. Ustrój Polski ludowej deklarował równość płci, w wielu przypadkach oznaczało to jednak dla jednej z nich podwójne obciążenie. Dominujący przez wieki wzorzec kulturowy, który umieszczał kobietę w kontekście domowym, rodzinnym, a dużo rzadziej – w zewnętrznym, publicznym zmienił się o tyle, że do tradycyjnych obowiązków dołożył te związane z pracą zarobkową, koniecznością utrzymania rodziny i nadążania za nowoczesnością. Mimo, że zmiany polityczne i gospodarcze miały ogromny wpływ na życie kobiet, to wpływ kobiet na politykę pozostawał znikomy.

Autor rekonstruuje ich świat – często trywializowany lub wręcz pomijany w historiografii – sięgając przede wszystkim po ich osobiste doświadczenia utrwalone w pamiętnikach, poradnikach, czasopismach, a także filmach i dokumentach. Wszystkich materialnych i niematerialnych pamiątkach tej epoki. Zadaje pytania o ich motywacje, marzenia, o to w jaki sposób realizowały siebie i swoje plany. I skąd brały na to siłę…

Festiwal „Znaczenia” w pigułce (FAQ)

Czym Festiwal „Znaczenia” różni się od innych festiwali literackich?

Większość festiwali literackich skupia się na dziesiątkach premier i zaprasza wielu autorów jednocześnie. Formuła Festiwalu „Znaczenia” jest unikalna – całe wydarzenie budowane jest wokół jednej, konkretnej książki-fundamentu, której sensy i tematykę uczestnicy analizują na różne sposoby przez kilka dni.

Jaka książka stała się motywem przewodnim tegorocznej edycji festiwalu?

Książką-fundamentem szóstej edycji (2026 r.) została publikacja „Życie codzienne kobiet w PRL” autorstwa Błażeja Brzostka, wydana nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego. Książka ta zdobyła tegoroczną Nagrodę Literacką „Znaczenia”.

O czym dokładnie opowiada nagrodzona książka Błażeja Brzostka?

Książka przedstawia historię PRL-u z pomijanej dotąd perspektywy kobiet. Autor odtwarza ich trudną codzienność – od pracy domowej, gotowania i prania, przez wielogodzinne stanie w kolejkach, aż po budowanie sieci wzajemnego wsparcia. Pokazuje także, jak kobiety rozumiały i walczyły o swoją wolność w momentach kluczowych przełomów politycznych.

Kiedy i gdzie odbędzie się Festiwal „Znaczenia”?

Wydarzenia festiwalowe zostały podzielone na dwa miasta:

19–20 września: Wołomin (rozpoczęcie festiwalu),
21 września: Warszawa (finał wydarzenia).

Jakie atrakcje przygotowali organizatorzy i czy można przyjść z dziećmi?

Program festiwalu jest interdyscyplinarny. Na uczestników czekają debaty, spotkania autorskie, koncerty, seanse filmowe oraz wystawy sztuki. Organizatorzy pomyśleli również o najmłodszych, przygotowując dla nich specjalne, angażujące warsztaty.