Lekarstwo na zbiorowy pesymizm – recenzja książki „Factfulness. Dlaczego świat jest lepszy, niż myślimy, czyli jak stereotypy zastąpić realną wiedzą” Hansa Rosling

Większość z nas żyje w głębokim przekonaniu, że świat nieuchronnie zmierza ku przepaści. Codzienne nagłówki gazet, alarmujące doniesienia w mediach społecznościowych i dramatyczne obrazy z serwisów informacyjnych budują w naszych głowach obraz planety pogrążonej w chaosie, skrajnej biedzie i niekończących się konfliktach. Czujemy się dobrze poinformowani, a jednak, gdyby poddać nas prostemu testowi z wiedzy o globalnych trendach, większość z nas wypadłaby gorzej niż szympans wybierający odpowiedzi na chybił trafił. To nie jest złośliwa metafora, lecz twardy wniosek, do którego doszedł Hans Rosling wraz z Olą Roslingiem i Anną Rosling-Rönnlund w swojej przełomowej książce pod tytułem „Factfulness. Dlaczego świat jest lepszy, niż myślimy, czyli jak stereotypy zastąpić realną wiedzą”. To dzieło nie jest jedynie kolejnym zbiorem statystyk, ale przede wszystkim fascynującą lekcją pokory i radykalnie nowym sposobem patrzenia na rzeczywistość, który ma moc uleczenia nas z chronicznego pesymizmu.

Głównym założeniem autorów jest wykazanie, że nasze błędne postrzeganie świata nie wynika z braku inteligencji czy dostępu do informacji, lecz z głęboko zakorzenionych instynktów przetrwania, które w nowoczesnym społeczeństwie stają się poznawczymi pułapkami. Hans Rosling, będący przez lata cenionym profesorem zdrowia publicznego, z niezwykłą swadą opisuje dziesięć instynktów, które zniekształcają nasz osąd. Mowa tu chociażby o instynkcie przepaści, który nakazuje nam dzielić świat na my i oni, bogaci i biedni, podczas gdy w rzeczywistości większość ludzkości znajduje się obecnie w szerokim środku, na poziomach dochodowych, które dawniej były nieosiągalne dla mas. Autorzy zastępują przestarzały podział na kraje rozwinięte i rozwijające się znacznie bardziej precyzyjnym modelem czterech poziomów dochodu, co pozwala nam  zrozumieć subtelne, lecz kluczowe różnice w standardzie życia miliardów ludzi.

Książka rozprawia się z naszym zamiłowaniem do dramatyzmu. Instynkt pesymizmu sprawia, że łatwiej zauważamy zło niż powolny, systematyczny postęp, który rzadko trafia na pierwsze strony gazet, ponieważ nie jest wydarzeniem, lecz procesem. Hans Rosling punktuje nasze lęki, pokazując na konkretnych liczbach, jak drastycznie spadła śmiertelność niemowląt, jak wzrosła liczba dziewcząt kończących szkoły podstawowe i jak wiele chorób zdołaliśmy niemal całkowicie wyeliminować. Nie robi tego jednak z pozycji naiwnego optymisty. „Factfulness” to manifest posiadania poglądu opartego na faktach, co autor nazywa postawą ukierunkowaną na dostrzeganie realnych możliwości poprawy świata. To postawa, która uznaje, że sytuacja może być jednocześnie zła, jak i o wiele lepsza niż kiedyś. Takie podejście nie usypia czujności, lecz daje energię do dalszego działania, pokazując, że dotychczasowe wysiłki ludzkości przynoszą wymierne efekty.

Niezwykle wartościowym elementem publikacji jest jej warstwa osobista. Hans Rosling dzieli się anegdotami ze swojej wieloletniej pracy medycznej w najuboższych regionach świata, nie szczędząc przy tym opisów własnych błędów i uprzedzeń. Ta szczerość sprawia, że narracja staje się nam bliska, a trudne dane statystyczne zyskują ludzką twarz. Autorzy uczą nas, jak radzić sobie z instynktem strachu, który paraliżuje logiczne myślenie, oraz jak unikać pułapki instynktu pojedynczej perspektywy, który każe nam szukać prostych rozwiązań dla niezwykle złożonych problemów. Książka jest napisana językiem niezwykle klarownym i porywającym, co sprawia, że lektura przypomina raczej pasjonujący wykład wybitnego mentora niż suchy podręcznik ekonomii czy socjologii.

Lektura „Factfulness” to proces oczyszczający, który pozwala zrzucić ciężar nieuzasadnionego lęku o przyszłość naszej cywilizacji. Autorzy udowadniają, że świat, mimo licznych wyzwań, staje się miejscem coraz bardziej przyjaznym do życia, a nasze czarnowidztwo jest jedynie błędem w oprogramowaniu naszego mózgu. Książka ta stanowi niezbędne narzędzie dla każdego, kto chce rozumieć mechanizmy rządzące współczesnością i pragnie podejmować decyzje w oparciu o rzetelną wiedzę, a nie o emocjonalne manipulacje. To pozycja, która nie tylko zmienia sposób, w jaki czytamy wiadomości, ale przede wszystkim przywraca wiarę w ludzkie możliwości i sens racjonalnego działania na rzecz lepszego jutra.

„Factfulness. Dlaczego świat jest lepszy, niż myślimy, czyli jak stereotypy zastąpić realną wiedzą” to jedna z ciekawszych książek ostatnich lat, która pełni rolę intelektualnego kompasu w świecie przepełnionym dezinformacją i lękiem. Hans, Ola i Anna Roslingowie stworzyli dzieło, które wykracza poza ramy statystyki, stając się uniwersalnym przewodnikiem po krytycznym myśleniu i współczesnej empatii. Po jej przeczytaniu trudno wrócić do starego sposobu postrzegania rzeczywistości, ponieważ raz dostrzeżone fakty i mechanizmy ich interpretacji na stałe zmieniają naszą optykę. Jest to krzepiąca, mądra i głęboko humanistyczna lekcja, która zostawia nas z poczuciem spokoju i gotowością do mierzenia się z realnymi, a nie wyobrażonymi problemami współczesnego świata.

O książce:
Tytuł: Factfulness. Dlaczego świat jest lepszy, niż myślimy, czyli jak stereotypy zastąpić realną wiedzą
Autor: Hans Rosling, Ola Rosling, Anna Rosling-Ronnlund
Wydawnictwo: Media Rodzina
Data wydania: 2018-10-31
Tłumaczenie: Monika Popławska
Liczba stron: 368
Gatunek: Literatura faktu