Kto powalczy o Nagrodę Gombrowicza? Poznaj nominowanych jedenastej edycji!

Przed nami jedno z ważniejszych literackich wydarzeń roku. Kapituła Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza ogłosiła pięć książek, które powalczą o miano najlepszego debiutu prozatorskiego. Rywalizacja była ogromna – w tym roku do konkursu zgłoszono aż 120 tytułów. To już jedenasta edycja tej prestiżowej nagrody, która na stałe wpisała się w kalendarz polskiego życia literackiego. Przypomnijmy, że wyróżnienie przyznawane jest za debiut, rozumiany jako pierwsza lub druga książka danego autora, napisana prozą artystyczną w języku polskim. W kwietniu kapituła ogłosiła tzw. krótką listę, na której znalazło się 16 pozycji. Po ponownej, wnikliwej lekturze i burzliwych dyskusjach, jurorzy wyłonili finałową piątkę.

Finałowa piątka: Nominacje do Nagrody Gombrowicza

Przewodniczący kapituły, Jerzy Franczak, oficjalnie zaprezentował autorów oraz dzieła, które zdobyły uznanie jurorów. Wybór reprezentuje szerokie spectrum niezależnych i cenionych polskich wydawnictw:

• Marcin Oskar Czarnik – „Trzy dni, trzy noce” (Wydawnictwo Filtry) – więcej o książce
• Marcin Czub – „Natura dziury” (Wydawnictwo Ha!art) – więcej o książce
• Dorota Grabek – „Zmartwychwstanki” (Wydawnictwo Czarne) – więcej o książce
• Emilia Konwerska – „Rzeczy robione specjalnie” (Wydawnictwo  ArtRage) – więcej o książce
• Arek Kowalik – „Dźwięki ptaków” (Wydawnictwo ArtRage) – więcej o książce

Kulisy obrad, czyli jak czyta się literackie debiuty

Wybór finałowej piątki z tak obszernego grona zgłoszeń to proces wymagający czasu i ponownego przyjrzenia się tekstom. Jurorzy podkreślają, że wieloetapowość konkursu pozwala na dystans i weryfikację pierwszych wrażeń. „Teraz trzeba było je przeczytać po raz kolejny i zastanowić się, czy nasze opinie z pierwszej rundy były fundamentalne, czy też można je trochę zmienić. Miałem parę takich momentów podczas tej ponownej lektury, w których zauważyłem, że coś przeoczyłem. W przypadku paru książek pierwsze wrażenie okazało się nietrafne i przy drugiej lekturze albo ich akcje poszły w dół albo w górę.” — Piotr Kofta, członek kapituły Z kolei Katarzyna Sawicka-Mierzyńska zwraca uwagę na kulturę dyskusji wewnątrz gremium jurorskiego. Fakt, że jurorzy potrafią się wzajemnie słuchać i zmieniać zdanie pod wpływem argumentów, nadaje nagrodzie autentyczną wartość literacką i prowadzi do prawdziwych odkryć.

Wielki finał we wrześniu: O co toczy się gra?

Nazwisko laureatki lub laureata nagrody głównej poznamy we wrześniu podczas festiwalu „Opętani literaturą”, który tradycyjnie odbędzie się w Radomiu oraz we Wsoli. Stawka jest wysoka – zwycięzca otrzyma nagrodę finansową w wysokości 40 000 złotych. Wszyscy nominowani autorzy również zostaną docenieni finansowo, otrzymując po 5 tysięcy złotych. To jednak nie wszystko. Od szóstej edycji jury przyznaje także wyjątkowe wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence na południu Francji. Laureat tego wyróżnienia spędzi tam miesiąc – w miejscu, w którym ostatnie lata swojego życia spędził sam Witold Gombrowicz.

Piękna tradycja nagrody

Nagroda, ustanowiona przez radomski samorząd w 2015 roku, posiada już bogatą historię wybitnych laureatów. Wśród dotychczasowych zwycięzców znajdują się m.in. Weronika Murek, Maciej Hen, Anna Cieplak, Marcin Wicha, Olga Hund, Barbara Sadurska, Aleksandra Lipczak, Barbara Woźniak, Jakub Nowak, Grzegorz Bogdał oraz Barbara Elmanowska. Z kolei prestiżowe rezydencje w Vence wygrywali dotychczas Maciej Bobula, Mateusz Pakuła, Wiktoria Bieżuńska, Katarzyna Groniec i Maciej Wnuk.

Nie pozostaje nam nic innego, jak spędzić letnie miesiące na nadrabianiu zaległości czytelniczych i osobistym recenzowaniu nominowanych dzieł. Która z książek okaże się najbardziej „gombrowiczowska” i rewolucyjna? Przekonamy się już we wrześniu!

źródło:  muzeumgombrowicza.pl

Więcej o książkach nominowanych do Nagrody Gombrowicza:

„Trzy dni, trzy noce” – Marcin Oskar Czarnik

Wydawnictwo:  Filtry

Opis: Brawurowa opowieść o polskich chłopskich emigrantach w dziewiętnastowiecznej Ameryce i ich potomkach. O wygnaniu i powrocie. O życiu na wsi i w mieście. O dziedziczeniu traum i poszukiwaniu ziemi obiecanej. Żyjący współcześnie bohater o biblijnym imieniu Set nie potrafi się odnaleźć w rzeczywistości. Czy wpłynęła na to tragiczna śmierć jego brata Abla, którego miał zastąpić rodzicom? A może niepewność własnego statusu społecznego? Set próbuje wybudzić się z koszmaru, jakim jest historia jego rodziny, cierpi na niemoc seksualną, wikła się w nieudany związek. Wreszcie przestaje uciekać i zaczyna rozumieć, że los jest mu dany, ale też zadany. Powieść Czarnika czerpie z najlepszych dokonań dokonań nurtu chłopskiego w polskiej prozie, a zarazem jest bardzo bliska naszej teraźniejszości.

„Natura dziury” – Marcin Czub

Wydawnictwo: Ha!art

Opis: Natura dziury opisuje losy bezdomnego z wyboru filozofa, którego życie zmienia się po tym, jak zaczyna słuchać audycji radiowej, pochodzącej z odległej o sto lat przyszłości. Teraźniejsze poczynania bohatera przeplatają się z zapisami kolejnych odcinków “Przekazu z Kosmosu”. Jest tam historia śmiałka, który dokonał próżniowego negliżu i przeżył minutę zupełnie goły na orbicie. Metoda szatkowania i uśredniania cierpień. Tajniki strategii inwestycyjnej wykorzystującej zwierzęcą intuicję. Lunocentryczna astronomia, zmieniająca sens ruchu ciał niebieskich. I jeszcze więcej…

Wraz z kolejnymi odcinkami audycji losy jej autorów coraz mocniej łączą się z życiem bezdomnego filozofa, co prowadzi do tragicznego finału.

„Zmartwychwstanki” – Dorota Grabek

Wydawnictwo: Czarne

Opis: W tych historiach wszystko pozornie jest proste: ktoś jeździ taksówką, zbiera śmieci, strzyże włosy, pilnuje sali w muzeum. Ale po kilku chwilach w szczeliny wślizguje się niesamowite: fryzjerka kradnie włosy swojego klienta i potajemnie wypycha nimi poduszki. Młoda kobieta śpi w nie swoich mieszkaniach, a jej partner odkrywa, że pod podłogą łazienki rośnie trawa. Bezdomny dokarmia dziwne stworzenie, które spadło z nieba. Do emerytki ktoś pisze listy na ścianach windy.

Bohaterów opowiadań Doroty Grabek łączy bezimienna metropolia zawieszona w czasie. Łączy ich też tęsknota i zanurzenie we własnych, szczelnych światach. Każdy tu podąża za swoją wyobraźnią, osobny i niemy jak w batyskafie: ktoś widzi świat w dwóch kolorach, ktoś od środka obrasta solą, ktoś z wolna zamienia się w pustynną różę.

To świat, który znamy, choć zdaje się nam, że gdy mrugnęliśmy, zmienił się wymiar. Siła Zmartwychwstanek, ich moc uwodzenia i groza, polegają na tym, że wystarczy jedno drobne zakłócenie, jeden przester, byśmy razem z bohaterami wpadli w którąś ze szczelin.

„Rzeczy robione specjalnie” – Emilia Konwerska

Wydawnictwo: ArtRage

Opis: Nie sposób przewidzieć konsekwencji zakładania skarpetki – czyli debiut prozatorski Emilii Konwerskiej.

„Rzeczy robione specjalnie” to pomysły na wycieczki, ale tylko w głowie, dla wszystkich tych, którzy choć raz czuli się jak nurek uwięziony pod lodem, to niebezpieczne przygody wewnętrzne, w których dzieje się nic i wszystko, to wreszcie sprawy, o których nigdy się nie myśli, czyli myśli się o nich zawsze.

Te krótkie prozy, w których przygoda zaczyna się w momencie schodzenia po schodach i tam też się kończy, to historie, które nie mają początku, środku i końca – mają tylko momenty kulminacyjne. Ale choć autorka bawi się z czytelnikiem i formą opowiadania, znajdziemy tu pytania o relacje i bliskość, o przekraczanie granic i poczucie bezpieczeństwa.

Konwerska używa języka jak dobrze znanego przedmiotu, tyle że niezgodnie z jego przeznaczeniem. Proza zespołu nadpobudliwości psychoruchowej? Być może tylko tu skręcisz w kierunku, który przed chwilą jeszcze nie istniał.

„Dźwięki ptaków” – Arek Kowalik

Wydawnictwo: ArtRage

Opis: „Dźwięki ptaków”, debiut Arka Kowalika, to przedziwny film o naszym dzisiaj i gabinet luster, w których może się przejrzeć każdy z nas.

Mężczyzna umiera, ale nadal chodzi do pracy. Starsza pani boi się demencji. Dwudziestodwuletni raper poświęca wszystko, by tworzyć muzykę. Młody tłumacz żyje ze świadomością zbliżającej się katastrofy. Para dziewczyn wprowadza się do wspólnego mieszkania. Pies Włodek nie potrafi kontrolować swojej złości. Wyobcowani, bezsilni wobec rzeczywistości bohaterowie tego zbioru – czy raczej albumu – próbują mierzyć się z nią na własny sposób.

„Dźwięki ptaków” to cykl opowiadań o zagubieniu, samotności i poszukiwaniu bliskości w zatomizowanym społeczeństwie. To współczesne, poruszające wielkomiejskie historie o świecie, w którym wartość człowieka mierzy się wyłącznie statusem bądź osiągnięciami.

Wszystko, co musisz wiedzieć o Nagrodzie Gombrowicza (FAQ)