Literacka Nagroda Identitas 2026: Bernard Gromek laureatem na arktycznej wyspie Uløya

W otoczeniu surowego, podbiegunowego krajobrazu norweskiej wyspy Uløya ogłoszono decyzję kapituły tegorocznej edycji Literackiej Nagrody Identitas. Laureatem nagrody za 2026 rok został Bernard Gromek, doceniony za swoją debiutancką powieść „Revolterium” (Wydawnictwo Znak, Kraków 2026). Decyzja kapituły pod przewodnictwem Krzysztofa Niewiadomskiego stanowi wyraźny gest docenienia prozy gatunkowej, łączącej historyczną rzetelność z wartką, awanturniczą narracją.

Arktyczne warsztaty i mit Odyseusza

Finał tegorocznej edycji konkursu organizowanego przez Fundację Identitas miał miejsce 500 kilometrów za kręgiem polarnym. Odizolowana baza na wyspie Uløya zapewniła szóstce nominowanych autorów – wyłonionych spośród polskich twórców przed 45. rokiem życia – niecodzienne warunki do pracy twórczej i refleksji.

Podczas arktycznych warsztatów, w których uczestniczyli członkowie jury (Tomasz Kaźmierowski, Justyna Melonowska, Krzysztof Niewiadomski oraz Paulina Subocz-Białek), poruszano zagadnienia różnorodności opowieści o migracji, analizowano motywacje postaci poddanych osądowi oraz interpretowano mit Odyseusza ze współczesnej perspektywy. Efektem tych prac będzie publikacja osobnego tomu z tekstami stworzonymi na wyspie.

Wśród finalistów wyróżnionych nominacją do Literackiej Nagrody Identitas 2026 znaleźli się:

• Miłosz Broniszewski za „Ugór” (Wydawnictwo Papierowy Motyl, 2025),
• Bernard Gromek za „Revolterium” (Wydawnictwo Znak, Kraków 2026),
• Robert Król za „Życie jest droższe” (Mikrooficyna Ówże, Kraków 2025),
• Jakub Nowak za „Nie w szczepionkę” (Wydawnictwo Powergraph, Warszawa 2025),
• Katarzyna Szweda za „Bosorkę” (Wydawnictwo Biuro Literackie, Stronie Śląskie 2020),
• Ewa Tondys-Kohmann za „Łupiny” (Wydawnictwo Wydałem, Warszawa 2025).

Revolterium – gatunkowy rewolter z głęboką kwerendą historyczną

Nagrodzone Revolterium Bernarda Gromka to mroczna i dynamiczna powieść osadzona w XIX-wiecznym Krakowie okresu Wiosny Ludów (1848 rok), pełna spisków, politycznych intryg i walki o przetrwanie. Przewodniczący kapituły, Krzysztof Niewiadomski, w laudacji uzasadniającej decyzję jurorów podkreślił: „Jest to bodaj pierwszy w historii naszej nagrody tak mocny gest docenienia literatury gatunkowej, gry popularnymi sposobami opowiadania i konstruowania świata. W obliczu kryzysu literatury artystycznej, często dojmująco skupionej na samej sobie, to właśnie teksty, które realizują popularne wzorce gatunkowe stają się obszarem ważnych narracji, a ich autorzy skutecznie rozmywają granice tak zwanego głównego nurtu.”

Jurorzy zwrócili uwagę na sprawność warsztatową autora, który w swojej książce umiejętnie łączy chwyty charakterystyczne dla różnych rejestrów kultury – od powieści idei i bildungsroman, po wątki kryminalne, batalistyczne czy ezoteryczne.

Kapituła doceniła również rzetelne podejście do realiów minionej epoki. Autor wykonał dogłębną kwerendę, a dbałość o detal, topografię, kulturę materialną oraz precyzyjną rekonstrukcję wydarzeń nadaje powieści istotny walor edukacyjny. W „Revolterium” historia nie jest jedynie sztafażem – Bernard Gromek podjął próbę opisania epoki kształtowania się nowoczesnych narodów, klas społecznych i ideologii, zadając fundamentalne pytanie o dalsze losy Polski w XIX wieku.

O Nagrodzie Identitas

Począwszy od 2014 roku Fundacja Identitas wspiera humanistów finansowo i promocyjnie, organizuje warsztaty literackie, rezydencje pisarskie oraz przyznaje Nagrodę Identitas. Od 2026 roku wyróżnienie to przyznawane jest pisarzom do 45. roku życia.

Wśród dotychczasowych laureatów i nominowanych do Nagrody znaleźli się m.in. Jarosław Marek Rymkiewicz, Maciej Pieprzyca, Jan Polkowski, Ryszard Kaczmarek, Krzysztof Koehler, Stanisław Waltoś, Marcin Cielecki, Jan Maciejewski, Tomasz Grzywaczewski, Marta Kwaśnicka, Ireneusz Staroń, Radek Rak, Anna Janko, Agnieszka Kołakowska, Michał Przeperski, Maciej Papierski, Marta Madejska, Michał Gołębiowski, Paweł Rojek, Marcin Makowski, Paweł Rzewuski, Zbigniew Rokita i Przemysław Dakowicz.

Patronem Nagrody Identitas jest Fundacja MJG, sponsor warszawskiej galerii sztuki Manifest.

źródło: identitas.pl/

Więcej o książkach:

„Ugór” – Miłosz Broniszewski

Wydawnictwo: Papierowy Motyl

Opis: „Ugór” jest ciszą, w której mimo wszystko poeta wysiewa ziarna słów, żeby tę ciszę przełamać. Każde słowo jest aktem wiary, że w tej ciszy zakwitnie sens. Język tej książki jest jednocześnie językiem modlitwy i buntu – szeptem i krzykiem, w surowości tych wierszy można znaleźć ukojenie i prawdę, których próżno szukać w wielu współczesnych poetykach. Miłosz Broniszewski ustawia siebie – i nas, czytelników – na osi czasu: dziadkowie, pradziadkowie, ale też i nasze dzieci, na które nigdy nie będzie nas stać. I mówi: tak, jesteśmy tylko punktem. Ale gdyby zabrakło tego punktu, nie byłoby ciągłości. Piękna książka.
Justyna Bargielska

Odkrywanie chłopskich historii stało się modne. Wiersze Miłosza Broniszewskiego nie podążają jednak za modą lecz za doświadczeniem, które osadziło się w pamięci. Tytułowe słowo „ugór” oznacza ziemię, która nie rodzi, jałową, ale kto wie, czy nie jest nią przestrzeń wielkiego miasta.
Anna Nasiłowska

„Revolterium” – Bernard Gromek

Wydawnictwo: Znak Literanova

Opis: TU NIE MA MIEJSCA NA LITOŚĆ ANI KOMPROMISY

1848 rok, dwa lata po krwawym powstaniu krakowskim. Miasto znów zaczyna płonąć gniewem, a w mrocznych zaułkach polityczny ferment miesza się z plotką o zaginionym skarbie.

Gdy w grę wchodzą pieniądze, wielu wyciąga po nie ręce.

Maks Krom mógłby sobie za nie kupić spokój. Ten bezwzględny zabijaka, wtrącony do więzienia za udział w rewolucji właśnie wychodzi na wolność. Nie zamierza umierać za idee, w które przestał już wierzyć. Niestety jego dawny przyjaciel, hrabia Hipolit Zdański, ma inny plan – szykuje kolejne revolterium.

Kiedy na ulicach szepty przechodzą w buntownicze krzyki, pora na nowe układy. W tych niespokojnych czasach byle złodziej lub rzeźnik może zostać przywódcą ludu. Każdy, nawet pyskata baronówna, prowadzi tu swoją własną rewoltę. Czy prawdziwa walka o władzę rozegra się w wawelskich komnatach, czy w buduarze tajemniczej Madame?

Kto okaże się przyjacielem, a kto wbije nóż w plecy?

Ile zbrodni trzeba popełnić, by przeżyć?

I czy stawką w tej grze będzie wolność, fortuna czy miłość?

Autor łączy awanturniczy rozmach, klimat Peaky Blinders i tarantinowską intrygę, by stworzyć historię, która pulsuje napięciem i dramatyzmem, a jednocześnie ukazuje brutalną historyczną prawdą. To opowieść o lojalności i cienkiej granicy między honorem a zbrodnią.

„Życie jest droższe” – Robert Król

Wydawnictwo: Mikrooficyna Ówże

Opis: Opowieść o lęku i nadziei. O bliskości. O języku, który nie ma mocy uzdrawiania, ale poprzez próby nazywania oswaja rzeczywistość, pozwala zrozumieć więcej. Rzecz o miłości — rzecz o wierszu, który ma ponadprzeciętne zdolności, ponieważ potrafi pomieścić wszystko to, co niemożliwe.

„Nie w szczepionkę” – Jakub Nowak

Wydawnictwo: Powergraph

Opis: Opowieść o bestiach pamięci i czystego serca Znaczona namiętnością, intensywna literacka podróż. Lata 90, niejasne układy, brudne pieniądze i wszechobecna przemoc gwałtownego świata, pokrytego boazerią i plastikiem. Kilkoro młodych przyjaciół próbuje się w nim odnaleźć. Towarzyszymy Mikołajowi, który w poszukiwaniu zaginionej matki zapuszcza się w miejsca, gdzie biją ciemne serca jego miasta. Co odkryje?
2025, Siwa mieszka z kilkuletnią córką, a w punkowym zespole, który sama zakładała 20 lat wcześniej, nagle zastępuje ją nastoletnia wokalistka. Przyjaciel z dzieciństwa zmusza ją do konfrontacji z tajemnicą sprzed lat. W chaotycznych wspomnieniach Mikołaja Siwa rozpozna kogoś, o kim chciała zapomnieć. Nie zawsze stajemy się tym, kim kiedyś być chcieliśmy. Laureat Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza w mistrzowskiej, bardzo osobistej opowieści!

„Bosorka” – Katarzyna Szweda

Wydawnictwo: Biuro Literackie

Opis: Książka o wysiedleńcach, zakorzeniona w łemkowskim doświadczeniu rodzinnym samej autorki. Wsłuchujemy się w zagłuszane głosy krzywdzonych kobiet, podglądamy je, gdy zanurzają się w potokach pozostawionych na utraconej ziemi. Towarzyszymy też mężczyznom, którzy głęboki lej wspomnień zalewają księżycówką, a przemoc doznaną przez siebie powtarzają, zadając ją innym. Zapisane w wierszach łemkowskie opowieści zostają uzupełnione wykonanymi na ziemiach pogranicza fotografiami autorki, dla której beskidzki krajobraz wciąż jest naznaczony rodzinną raną i traumą.

„Łupiny” – Ewa Tondys-Kohmann

Wydawnictwo: Wydałem

Opis: Wyobraźcie sobie świat, w którym wizytę u babci kupujecie na Grouponie, a obecność syna na Wigilii zamawiacie jak catering. W tym świecie lalki reborn ożywają, a przytulenie do człowieka kosztuje – i to tyle samo, co możliwość zmieszania go z błotem. Czy jedyną strategią przetrwania w takim miejscu jest utrata zmysłów?

Sześć opowiadań, które są jak przepowiednie tego, co może wydarzyć się za chwilę.