
„Mity Słowian. Bogowie, wierzenia, obrzędy” – Aleksandra Seliga – recenzja
Przez stulecia duchowy świat naszych przodków przypominał zatopiony ląd, z którego nad powierzchnię wystają zaledwie pojedyncze, poszarpane szczyty. Podczas gdy starożytni Grecy zostawili po sobie poematy Homera, a Skandynawowie spisane w Eddach sagi o Odynowi i Thorze, dawni Słowianie nie stworzyli własnego kanonu świętych ksiąg. Ich wierzenia przekazywano ustnie, szeptano przy ogniskach, wyśpiewywano podczas obrzędów i zaklinano w codziennych gestach, które chronić miały przed gniewem niewidzialnych sił. Przez wieki tę dotkliwą lukę w źródłach zapełniano więc domysłami, romantycznymi fantazjami, a w ostatnich dekadach – barwną, lecz często daleką od prawdy historycznej popkulturą. Nic dziwnego, że współczesny odbiorca, próbujący oddzielić rzetelną wiedzę od internetowych mitów o „turbosłowianach” czy literackich kreacji rodem z gier wideo, łatwo może się pogubić. Naprzeciw tej potrzebie wychodzi Aleksandra Seliga w książce „Mity Słowian. Bogowie, wierzenia, obrzędy”, proponując przewodnik, który zamiast mnożyć kolejne legendy, bierze na warsztat to, co o duchowości dawnych Słowian wiemy naprawdę.
Już od pierwszych stron widać, że autorka rozumie specyfikę tematu i nie zamierza udawać, że dysponuje kompletną układanką. Wręcz przeciwnie – największą wartością tej publikacji jest uczciwość intelektualna połączona z lekkim, gawędziarskim piórem. Aleksandra Seliga, jako doktor nauk humanistycznych, literaturoznawczyni, a zarazem autorka docenianych powieści z nurtu fantastyki słowiańskiej (jak choćby nagradzane „Gołoborze”), posiada rzadką umiejętność łączenia warsztatu badacza z wrażliwością opowiadacza historii. Dzięki temu „Mity Słowian. Bogowie, wierzenia, obrzędy” nie przypominają suchego, akademickiego wykładu przeładowanego hermetyczną terminologią, lecz stają się wciągającą podróżą po świecie dawnych wyobrażeń. Autorka krok po kroku pokazuje, jak historycy, etnografowie i religioznawcy rekonstruują ten zaginiony uniwersum – sięgając do średniowiecznych kronik pisanych przez obcych (często niechętnych poganom) obserwatorów, analizując język, a także tropiąc echa dawnych rytuałów ukryte w ludowych podaniach, przysłowiach i wiejskich zwyczajach.
⇒ Przeczytaj moje pozostałe recenzje książek Aleksandry Seligi ⇐
Konstrukcja książki prowadzi nas od spraw fundamentalnych ku codzienności dawnych mieszkańców tych ziem. Poznajemy więc słowiański obraz kosmosu, strukturę świata i miejsce, jakie zajmował w nim człowiek – istota nieustannie negocjująca swój los z siłami natury. Aleksandra Seliga z dużą starannością przybliża najważniejsze postaci panteonu: gromowładnego Peruna, tajemniczego i związanego z zaświatami Welesa, wojennego Jarowita czy bóstwa związane z urodzajem i cyklem pór roku. Autorka nie tworzy sztucznego, ujednoliconego „słowiańskiego Olimpu”, lecz wyraźnie zaznacza regionalne różnice między Słowiańszczyzną Wschodnią, Zachodnią i Południową. Tam, gdzie źródła milczą lub pozostawiają pole do różnych interpretacji, Aleksandra Seliga otwarcie o tym informuje, oddzielając twarde fakty od hipotez naukowych i późniejszych dopowiedzeń.
Równie fascynująco wypada część poświęcona demonologii oraz obrzędowości, czyli sferze najbliższej zwykłemu człowiekowi. Dla dawnego Słowianina świat nie kończył się na progu chaty – las, woda, pole czy rozstaje dróg tętniły obecnością istot niejednoznacznych, budzących lęk, ale czasem też szacunek czy wręcz wdzięczność. Rusałki, wodniki, południce, ubożęta czy demony domowe nie były jedynie straszakami z bajek, lecz elementem spójnego systemu tłumaczącego choroby, nieurodzaj, nagłe burze czy domowe nieszczęścia. Autorka z dużym wyczuciem opisuje także kalendarz obrzędowy i święta przejścia, uświadamiając, jak wiele z tych dawnych gestów – często w schrystianizowanej, niemal niezauważalnej formie – przetrwało w naszej kulturze do dziś.
Na uwagę zasługuje przystępność tej książki. Publikacja została pomyślana tak, aby mogła trafić zarówno do młodszego czytelnika, stawiającego dopiero pierwsze kroki w świecie mitologii, jak i do dorosłego odbiorcy, który szuka uporządkowanej, rzetelnej syntezy. Klarowny język, przejrzysty układ treści i umiejętność wyławiania najbardziej intrygujących szczegółów sprawiają, że lektura płynie wartko, a wiedza przyswaja się niemal bez wysiłku. Jeśli można mieć wobec tej pozycji jakiekolwiek niedosyty, wynikają one wyłącznie z jej popularnonaukowego charakteru – czytelnicy szukający głębokich sporów historiograficznych czy rozbudowanego aparatu przypisów potraktują tę książkę raczej jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań niż ostateczne kompendium. Trudno jednak czynić z tego zarzut publikacji, której celem jest mądra i rzetelna popularyzacja.
„Mity Słowian. Bogowie, wierzenia, obrzędy” to książka potrzebna, wyważona i napisana z autentyczną pasją do rodzimej kultury. Aleksandra Seliga udowadnia, że o słowiańszczyźnie można opowiadać w sposób porywający, nie uciekając się do sensacyjnych wymysłów ani pseudohistorycznych teorii. Pozostawia nas nie tylko z uporządkowaną wiedzą o dawnych bogach, demonach i rytuałach, ale też z cenną refleksją nad tym, jak głęboko pamięć o świecie naszych przodków wciąż tkwi w naszym języku, wyobraźni i codziennych zwyczajach. To doskonała propozycja dla każdego, kto chce spojrzeć na słowiańskie dziedzictwo z ciekawością, szacunkiem i krytycznym namysłem.
⇒ Przeczytaj moje pozostałe recenzje książek z gatunku literatura popularnonaukowa⇐
Informacje o książce „Mity Słowian. Bogowie, wierzenia, obrzędy”:
![]() | Tytuł: Mity Słowian. Bogowie, wierzenia, obrzędy Autor: Aleksandra Seliga Wydawnictwo: RM Data premiery: 14 października 2026 r. Liczba stron: 240 stron Gatunek: Literatura popularnonaukowa |
Za egzemplarz dziękuje Wydawnictwu RM 🙂
⇒ Zobacz inne recenzje książek z wydawnictwa RM ⇐
Ocena książki "Mity Słowian. Bogowie, wierzenia, obrzędy"
- Książka zainteresowała mnie:
- Narracja uwiodła mnie:
- Temat zaciekawił mnie:
Podsumowanie:
„Mity Słowian. Bogowie, wierzenia, obrzędy” to rzetelny i przystępny przewodnik po duchowości naszych przodków. Aleksandra Seliga z naukową uczciwością, ale i gawędziarskim talentem oddziela fakty potwierdzone w źródłach od popkulturowych mitów. Ciekawa propozycja zarówno dla młodszych, jak i dorosłych czytelników, którzy chcą zrozumieć świat Peruna, Welesa, dawnych demonów i obrzędów bez pseudohistorycznych uproszczeń.





